Bir pırlantanın değerini dört ölçüt belirler: Kesim (Cut), Renk (Color), Berraklık (Clarity) ve Karat (Carat). Hepsi İngilizce adlarının baş harfiyle "4C" diye anılır. Armis Pırlanta'da GIA ve HRD sertifikalı her taşın bu dört değeri belgesinde ayrı ayrı yer alır.
Kesim, taşın ne kadar parladığını belirleyen tek ölçüttür; diğer üçü doğada oluşur, kesimi ise usta yapar. İyi kesilmiş bir pırlantaya giren ışık, taşın içindeki yüzeylerden yansıyarak yukarıdan, yani tablasından geri çıkar ve taş canlı görünür.
Taş gereğinden derin kesilirse ışık yanlardan, gereğinden yassı kesilirse alttan sızar. Işık kaybı parlaklığı düşürür, taşın değeri de azalır. Bir pırlantanın üst kısmına taç, alt kısmına külah, ikisinin birleştiği ince çizgiye kemer denir; en üstteki düz yüzey ise tabladır.
İdeal kesimÇok derinÇok yassı
Işık taşın içinde kalıp yukarıdan döner Işık yanlardan veya alttan kaybolur
Kesim aynı zamanda taşın şeklini de ifade eder. En bilinen şekil yuvarlaktır; oval, damla, zümrüt, markiz, prenses ve kalp gibi şekiller de sık tercih edilir.
YuvarlakOvalDamlaZümrütMarkizPrensesKalp
Renk Color
Pırlantalar her renkte bulunabilir, ancak en çok aranan ve en değerli olan renksiz, yani beyaz taşlardır. Renksiz taşlar, GIA ölçeğinde D harfinden Z harfine uzanan bir sıralamada derecelendirilir. D en renksiz, Z ise en sarımsı tondur.
En nadir ve en değerli grup. Taş tamamen renksiz görünür.
G–JRenksize yakın
Gözle bakıldığında renk neredeyse hissedilmez. Değer ve fiyat dengesi açısından tercih edilir.
K–MHafif sarımsı
Hafif bir sarımsı ton fark edilebilir; özellikle beyaz bir zeminde belli olur.
N–RBelirgin sarımsı
Sarımsı ton açıkça görülür. Fiyatlar belirgin biçimde düşer.
S–ZAçık sarı–kahve
Açık sarıdan kahverengiye uzanan tonlar bu gruptadır.
Bu farklar çok incedir. Doğru derecelendirme için taş, kontrollü ışık altında standart renk taşlarıyla karşılaştırılır. Aynı karat ve berraklıktaki iki taş, rengine göre bambaşka fiyatlara sahip olabilir.
Berraklık Clarity
Berraklık, taşın içinde ve yüzeyinde bulunan doğal izlerin ne kadar az ve ne kadar belirsiz olduğunu gösterir. Pırlanta yerin derinliklerinde oluşurken içine giren mineraller ya da oluşan çatlaklar bu izleri meydana getirir. Her taşın izi farklıdır; bu yüzden izlere "doğanın parmak izi" denir.
FL – IFKusursuzVVS1 – VVS2Çok çok küçük izlerVS1 – VS2Çok küçük izlerSI1 – SI2Küçük izlerI1 – I3Gözle görülen izler
Derecelendirme, 10 kat büyüten bir mercekle uzman gözüyle yapılır. İzlerin sayısı, türü, boyutu, rengi ve taştaki yeri değeri etkiler. VS ve üstü derecelerde izler çıplak gözle görülmez; I derecelerinde ise çoğu zaman görülebilir.
Karat Carat
Karat, pırlantanın ağırlık birimidir; 1 karat 0,20 gramdır. Karat taşın boyutu değil ağırlığıdır, ancak ağırlık arttıkça taş da büyür. Aşağıdaki çizimde yuvarlak kesim taşların karata göre yaklaşık çapları gösterilmiştir.
Karat arttıkça taşın karat başına fiyatı da yükselir, çünkü büyük taşlar daha nadir bulunur. Bu yüzden renk, berraklık ve kesimi aynı olan bir karatlık pırlanta, yarım karatlık pırlantanın iki katından daha fazla değer taşır.
Bu sayfa genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Çizimler ve tablolar temsilidir; bir taşın gerçek derecesini belirlemek için kullanılamaz. Kesin değerler, taşla birlikte verilen GIA veya HRD sertifikasında yer alır.
